หลาย ๆ ท่านคงรู้จักและคุ้นเคยกับชื่อ “โอปอ” กันมานาน แต่อาจไม่เคยทราบว่าโอปอแท้ และโอปอเทียมดูกันอย่างไร ในฉบับนี้เราจะแนะนำให้คุณทราบและรู้จัก “โอปอ” กันมากขึ้นทั้งการเลือกโอปอและการดูแลรักษาที่ถูกวิธีค่ะ

“โอปอ” มาจากคำว่า อุปาลา (Upala) ที่เป็นภาษาสันสกฤตซึ่งหมายถึงหินมีค่า เป็นพลอยประจำเดือนเกิด ตุลาคม และวันครบรอบแต่งงาน ด้วยเหตุที่ว่า “โอปอ” เป็นสัญลักษณ์แห่งความหวัง ความบริสุทธิ์ และความไร้เดียงสา เป็นอัญมณีแห่งความรับรู้ทางจิตใจ

ลักษณะเด่นพิเศษของโอปอ opalescence คือมีลักษณะขุ่นขาวออกสีน้ำนม มีการเล่นสีเป็นสีต่างๆ กัน เมื่อหมุนพลอยไปมา ความสวยงามของการเล่นสี รูปแบบของสีที่เกิดร่วมกัน ความโปร่งใส ขนาดและฝีมือการเจียระไน ทั้งนี้แหล่งโอปอที่สำคัญได้แก่ ออสเตรเลีย เม็กซิโก บราซิล เป็นต้น โอปอ แบ่งออกตามชนิด คุณภาพ ราคา และความนิยม ดังนี้

• โอปอดำ (Black opal) หายากและมีราคาแพง มีลักษณะกึ่งโปร่งแสงถึงทึบแสง มีการเล่นสีสวยงาม สีพื้นมักเป็นสีดำหรือเทาดำหรือสีอื่นๆ ที่ค่อนข้างเข้มมืด เช่น น้ำเงินเข้ม เขียวเข้มถึงดำ น้ำตาลเข้มถึงดำเป็นต้น ซึ่งสีพื้นที่เข้มจำทำให้การเล่นสีที่หลากหลายของโอปอนั้นมีความสวยสดใสเด่นชัดมากขึ้น
• โอปอเม็กซิกัน (Mexican opal หรือ Fire opal) มีลักษณะกึ่งโปร่งแสงถึงโปร่งใส พบได้หลายสี ตั้งแต่ใสไม่มีสี เหลืองส้ม น้ำตาล จนถึงสีแดง เป็นต้น โอปอชนิดนี้อาจแยกย่อยได้อีก เช่นโอปอน้ำ (Water opal) หรือโอปอเยลลี (Jelly opal) มีลักษณะใสถึงกึ่งใสไม่มีสี อาจมีหรือไม่มีการเล่นสี
• โอปอขาว (White opal) มีลักษะกึ่งโปร่งแสงถึงทึบแสง มีสีพื้นเป็นสีขาว เทาอ่อน มีการเล่นสีต่างๆ สวยงาม แต่ไม่สวยเด่นชัดเหมือนโอปอดำ และโอปอชนิดอื่นๆ

 

การเลือกซื้อโอปอ ควรพิจารณาดังนี้
 

• ชนิดของโอปอ โดยทั่วไปโอปอดำมักมีราคาสูงกว่าโอปอขาว โอปอไฟ โอปอน้ำ เป็นต้น สีและความโปร่งแสง มีลักษณะโปร่งใสถึงโปร่งแสง มีความสดของสีโทนของสีสว่างปานกลางรูปแบบการเล่นสี ปริมาณและการกระจายตัวของสีที่เล่นควรมีไม่น้อยกว่าร้อยละ 40 ของพื้นที่เนื้อพลอยทั้งหมด สีที่เกิดจากการเล่นสี โอปอที่มีการเล่นสีเป็นสีแดงถือเป็นสีที่หายากและมีค่าที่สุด สีที่รองลงมาคือ สีม่วง ส้ม เหลือง เขียว ฟ้า และสีน้ำเงิน สำหรับ fire opal สีเขียว ม่วงและน้ำเงิน เป็นสีที่หายาก
• การเจียระไน โดยส่วนใหญ่โอปอนิยมเจียระไนรูปโค้งหลังเบี้ย แผ่นแบน หรือรูปแกะสลักต่างๆ เป็นต้น ซื้อขายเป็นน้ำหนักกะรัต ใช้ทำเป็นเครื่องประดับต่างๆ เช่น แหวน สร้อยคอ เข็มกลัด ต่างหู หรือจี้ เป็นต้น โอปอคุณภาพดี ควรมีการเล่นสีหลายสี เป็นประกายคล้ายสีรุ้งในเนื้อหลายทั้งหมด มีความสว่าง ไฟ ไม่หม่นหมองหรือสีด้านทึบ และควรมีพื้นด้านหลังแบบราย สะอาด ไม่มีรอยแตกร้าวหรือรอยขูดข่วน
• โอปอคุณภาพดี ขนาดใหญ่ หายาก และ โอปอในธรรมชาติมักเกิดเป็นแผ่นบาง จึงมีการปะด้านหลังด้วยพลอยอื่นๆ เพื่อให้เกิดความคงทนมากยิ่งขึ้น ถ้าอยากทราบว่าโอปอที่มีอยู่นั้นผ่านการปะหลังมาหรือไม่การตรวจสอบอย่างง่ายๆ นั้นทำได้โดยการสังเกตชั้นรอยต่อซึ่งจะเห็นได้ชัดเจนเมื่อมองจากด้านข้างการสังเกตฟองอากาศบนระนาบรอยต่อ
• การอัดสารไร้สี หรือการย้อมสีด้วยเทคนิคต่างๆ เช่น การอาบเคลือบด้วยกรดและน้ำตาล การอบรมควัน การจุ่มในพลาสติกสีดำ การจุ่มในสารละลายซิลเวอร์ไนเตรต การอบด้วยความร้อน การทาสี เคลือบสี การปะพื้นด้านหลักด้วยมุก หรือขนนกเป็นต้น ซึ่งสามารถทำได้ทั้งในโอปอธรรมชาติ โอปอสังเคราะห์และโอปอเลียนแบบ โอปอที่ผ่านการปรับปรุงคุณภาพเหล่านี้ค่อยข้างยากต่อการตรวจสอบด้วยตาเปล่า จึงต้องใช้ความรู้ทางอัญมณีศาสตร์ช่วยในการตรวจสอบ
• โอปอสังเคราะห์และโอปอเทียม โอปอสังเคราะห์ซึ่งผลิตโดย Pierre Gilson ชาวฝั่งเศสเข้าสู่ตลาดอัญมณี ในปี พ.ศ.2517 ปัจจุบันมีโอปอสังเคราะห์ในตลาดอีกหลายชนิดซึ่งค่อนข้างตรวจสอบได้ยาก ส่วนโอปอเทียมซึ่งใช้เลียนแบบส่วนใหญ่ทำจากแก้วหรือพลาสติก เป็นต้น

การดูแลรักษาและทำความสะอาดโอปอ
 

• โอปอเป็นอัญมณีเนื้ออ่อนบอบบาง ความแข็งต่ำ ไม่ค่อยคงทน มีความเปราะบาง เป็นรอย และเกิดรอยร้าวได้ง่าย รวมทั้งสีอาจจางลงจนไม่มีประกายสีรุ้งได้ง่ายด้วย จึงควรระมัดระวังเป็นพิเศษ อย่าให้เสียดสี กระทบกระแทกขณะเก็บหรือสวมใส่
• ควรเก็บรักษาโอปอควรเก็บให้ห่างจากกรด ด่าง สารเคม หรือน้ำมันที่สกปรก เพื่อป้องกันการเปลี่ยนแปลงสี
• ควรเก็บเครื่องประดับโอปอแยกจากเครื่องประดับอัญมณีชนิดอื่นๆ ในถุงพลาสติกขนาดเล็ก ถุงผ้า หรือกล่องแยกชิ้นที่มีผ้านุ่มรองไว้ภายใน
• ควรทำความสะอาดโอปอด้วยผ้านุ่มเช็ดหลังการสวมใส่ทุกครั้ง ห้ามล้างด้วยเครื่องอัลตร้าโซนิค เพราะอาจเกิดการแตกร้าวได้
• โอปอไม่ทนต่อความร้อน ควรระมัดระวังไม่ให้ถูกความร้อนสูง เพราะความร้อนมีผลต่อโอปออย่างชัดเจน โดยเฉพาะอาจจำให้ปรากฏการณ์ play-of-color (การเล่นสี) หายไปได้ หรือเกิดการแตกร้าวซึ่งยากยิ่งที่จะทำให้กลับคืนสภาพเดิม

สำหรับผู้ที่รักและชอบ “โอปอ” คงจะพอทราบคุณลักษณะของโอปอแล้วนะคะ เพื่อเวลาที่ท่านจะเลือกซื้อ จะได้ไม่โดนหลอกได้ รวมทั้งท่านที่มีโอปออยู่กับตัว แล้วจะได้ทราบข้อควรระวังของการเก็บรักษาโอปอให้อยู่ในสภาพดีและสวยงามตลอดไปนะคะ

อ้างอิงข้อมูลจาก สถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ (องค์การมหาชน)